Муза үхсэн

Б.Гэрэлмаа

Ницще нэг өдөр гэрээсээ гараад “Бурхан үхчихэж” гэж хэлжээ. Бурхантай байсан үеийн ертөнцөд хүн бурханд л таалагдахын тулд амьдарч байлаа.

Эстетикийн гурван гол төлөөлөгчдийн нэг И.Кант “Critique of Judgement”номондоо: “Гоо сайхан гэдэг хувь хүний үнэлэмж биш, түүнд дүрэм журам бий, дуртай хүн нь муухай эсвэл сайн гэхгүй” гэжээ.Дуртай хүн нь “сайхан”, “муухай”-г ялгаад, шүүгээд эхэлвэл бусдын “сайхан”-ыг уландаа гишгэж байгаа хэрэг болно. Нэгэнт бид аналитик байдлаар шүүлт хийвэл, шүүгчийн туулж өнгөрүүлсэн амьдрал, амьдралд нь юу тохиолдож тэр юунд дургүй болов, харин юунд сэтгэл нь хөдөлдөг болов? яагаад уйлдаг болчихов, юунаас айдаг юм? гээд олон дурсамжуудад нь шүүгдэнэ гэсэн үг. Нэг ёсондоо шүүгч өөрөө ч мэдэлгүй, өөрийн ашиг сонирхолд нийцүүлэн шүүлт хийдэг.Гэтэл урлаг олонд хамаатай болохоос ганц шүүгчид биш.

Тиймээс л Монголын урлагт мэргэжлийн “кртиткчид”-ийн баг байх ёстой. Энэ нь Монголын урлаг бас л энэ хэдэн хүний тархинд багтана гэсэн үг биш. Критикчид нь онолчид байх ёстой, онолчид  деаликтик хийх хэрэгтэй. Деаликтик нь тодорхой нэг ойлголт нөгөөтэй зөрчилдөх үед түүнээс шинээр гарч ирэх нэгдсэн нэг ойлголтыг аргументлах, хуучнаасаа салах, шинийг эрэлхийлэх, шийдэлд хүрэх явц юм.

Гэтэл өнөөдөр Монголын урлагийг хэн шүүж байгаа юм бэ? Монголд мэргэжлийн критикч бий юу? гэвэл, байж магадгүй л юм.Тэд хаана байгаа юм бэ? Критикчид өөрсдөө уран бүтээлч байж, бусдын бүтээлийг шүүх нь утгатай юу?Шүүж байгаа бүтээлээ өөрийнхөө бүтээлээс илүүд үнэлэх үү? тэгвэл, бүтээл хийхийн хэрэг юу? эсвэл бусдын бүтээлийг өөрийнхөөсөө дор үнэлэх үү? тэгвэл,“маргаангүй” таны ашиг сонирхол энд нөлөөлсөн. И.Кант нэгэнтээ “Мэдрэмж бол сэтгэгдэлийн сонголтууд” гэдгийг баталжээ. Тэгэхээр л,гадаадын критикч ирж шүүлээ ч та хажууд нь өөрийнхөө бүтээлийн талаар байтугай, өөрийн амьдралын талаар бусдаасаа илүү ярьж, цагийг хамт өнгөрөөх эрхгүй. Учир нь тэр үед, тэр газарт тэгш эрх “булшлагдана”.

Нээрэн, өнөөдөр Монголын урлагийг хэн шүүж байгаа юм бэ? Улс лав биш. Төр лав биш. Монголын урлагийн бодлого хариуцсан яам, ядаж л хэлтэс бий билүү? Үгүй, тэгсэн хирнээ “Монгол улсын гавъяат жүжигчид”, “Төрийн соёрхолтууд”-ыг хэн шүүгээд, хэн үнэлээд, хэн ялгаж чадаад байгаа юм бэ? Эдийн засагчид? Улс төрчид? Бизнесмэнүүд? Эсвэл урлагийн бид өөрөө бүтээл хийгээд, өөрийнхөө бүтээлд шагнал өгөөд “хөөрөөд” байдаг юм уу?

Монголын урлагт деаликтик хийж дүрэм журамтай болгох критикчид, онолчид хэрэгтэй болохоос өөрөө өөрсдийгөө шүүдэг уран бүтээлчид биш.

Монголын урлагийн их наадмуудаас Драмын урлагийн шилдгийг шалгаруулах“Гэгээн муза” наадам уран бүтээлчдийн чадвар, чансааг сорьж, бүтээлч өрсөлдөөнийг бий болгосноор драмын урлаг жилээс жилд хөгжих, шинэ шатанд гарах нэгэн түүчээ болж өгдөг гэдгийг бид мэднэ, маргахгүй. Энэ 12 жилийн хугацаанд хүнд хэцүүтэй нүүр тулж, төр засаг нь ч хийж чадаагүйг бодитоор бүтээн, наадмаа олон улсын хэмжээнд хүртэл өндөрт хүргэж чаджээ. 2006 оноос эхлэн “Улаан хивс”-ний ёслол, 2010 оноос “Хүүхдийн оролцоотой шилдэг бүтээл”, 2013 оноос “Нэг хүний жүжгийн төрөл” гээд Гэгээн муза наадам жилээс жилд хөгжиж л байна, үгүйсгэхгүй. Гэхдээ, шүүмжлэл бол “доромжлол” биш, бас нэгэн уран бүтээл юм.

2015 онд Гэгээн муза наадам 12 дахь жилдээ зохиогдож байна. УДЭТ-ын дэргэдэх “Драмын мэргэжлийн жүжигчдийн төв” нэрээ “Гэгээн муза” академи болгон өөрчилсөн энэ байгууллага Гэгээн муза наадмыг анх санаачилж байжээ. Энэ жилийн наадмыг өмнөх жилүүдийн адил “Гэгээн муза” академи зохион байгуулаж,“Найрсаг Улаанбаатар” хөтөлбөрийн хүрээнд Нийслэлийн засаг даргын тамгын газар, Боловсрол соёл шинжлэх ухааны яам, Улсын драмын эрдмийн театр хамтран, дэмжигч байгууллагаар Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлагч, Хүүхдийн төлөө үндэсний газар, Хүүхэлдэйн театр, Монголын урлагийн ажилтны холбоо зэрэг байгууллагууд ажиллаж байгаа.

Тэгвэл, эдгээр байгууллагуудаас чухам аль нь Монголын ард түмнийг төлөөлөөд урлагийг шүүх, нэг ёсондоо Кантын хэлсэнчлэн “критик” хийх эрхтэй, мэдлэгтэй юм?Нэг ёсондоо аль нь тэгээд онолч, аль нь тэгээд урлаг мөн эсвэл биш эсэхийг мэдэх юм..? Хэн нь ч мэдэхгүй..!

За яахав, 2013 онд олон улсын наадам болон өргөжсөнөөс хойш Монгол, Орос, Канад, Серби, Македон, Косово, БНХАУ, Уганда, Эстони гээд олон орны уран бүтээлчид наадамд “маань” оролцож, тэр хирээрээ олон улсын мэргэжилтнүүд шүүх бүрэлдэхүүнд орж ажиллах болж. Тухайлбал, АНУ-ын төрийн департментийн харъяа Олон улсын театрын хүрээлэнгийн шүүгч, найруулагч, жүжигчин, продьюсер Элизабет Хесс, ОХУ-ын шилдэг 10 найруулагчийн нэг Тува улсын нэрт найруулагч Сюзанна Ооржик, ОХУ-ын иргэн Татъяана Николаевна нарыг дурьдаж болно.

Гэхдээ, эдгээр шүүгчдэд Монголын уран бүтээлчдийн бүтээлүүдийн тайлбар, танилцуулга мэдээлэл, хамгийн чухал нь тайзан дээр тоглогдож байгаа жүжиг “тэгш” хүрч чадаж байна уу? Тухайлбал, Гэгээн муза академийн “Нэр дэвшүүлэх комисс” бүтээлүүдийг үзэж наадамд нэр дэвших бүтээлүүдийг сонгоно. Хөдөө орон нутгийн театрууд бүтээлээ бичлэгээр явуулна гэсэн удирдамж байдаг. Хамгийн чухал шатны энэ шалгаруулалтыг бичлэгээр үзнэ гэж үү? Театрын урлагийн их наадам байж бичлэгээр үзээд шүүчихдэг хэрэг үү?  Театр бол тайз, кино бол дэлгэц баймаар. Театрын урлагийг би дэлгэцээр үзээд “мэдэрчихдэг” бол тайз гэж байгаад яах юм?, Тийм л юм бол, алтан тайзыг “маань” хэмхчээд “хаячих”.Дэлгэцийн бүтээлд коллаж, монтаж хийдэг, тэр хэмжээгээрээ кино урлаг техник технологоос хараат, харин театр бол тасралтгүй үргэлжлэх давтагдашгүй процесс гэж театрыг зүглэдэг бидний “урам”  удирдамжинд бичигдсэн энэ үгээр “навс” унав.Хөдөө орон нутгийн театрынхан обшый план тавьчихаад тасралтгүй үргэлжилнэ гээд, нүүрний хувирал эмоцуудын деталиа хөсөр хаях уу? эсвэл эдгээр деталийг харуулна гээд тасралтгүй амьд үргэлжлэх дүрмээ зөрчих үү?  Театрын тайз дэлгэцэн дотор багтана гэж үү?

Цаашилбал, Гэгээн муза наадамд оролцох уран бүтээлчдийн мэдүүлэг гэсэн хуудас дээр Театр продакшний нэр, жүжгийн нэр, жүжгийн төрөл, бүтээсэн он, мэдүүлэг бөглөсөн найруулагч гэх асуултууд байна. Жүжгийн автор Музад “маань” нэг ёсондоо хэрэггүй. Гэтэл театрын урлагтавторын тусламжтайгаар жинхэнэ герменевтик явах ёстой шиг.  “Танихгүйн эмэгтэйн захидал” /Монгол/ гэсэн тодотголтойгоор нэг хүний жүжгийн төрөлд дэвшжээ. Батаагийн зохиосон зохиол юм уу? Баяраагийн зохиосон зохиол юм уу? эсвэл Стефан Цвейг зохиочихсон юм уу? Би хэнийх нь зохиолыг уншиж байж, жүжигчин зохиолоо хэрхэн ойлгож, хэрхэн уусаж нэгдсэн байна гэдгийг олж үзэх вэ?

Нэмээд, энэ жилийн наадамд дөрвөн төрлийн шагнал байна, үүнд: БСШУ-ын сайдын нэрэмжит “Шилдэг залуу” уран бүтээлч гэдэг шагнал байх юм. Боловсролыг нь үнэлж шилдэг залуу болгов уу? соёлыг нь үнэлж шилдэг залуу болгов уу? шинжлэх ухаанч байдлыг нь үнэлж шилдэг залуу болгов уу? ямартай ч “сайхан” урлаг хийснийг нь биш бололтой. Урлагтай огт хамаагүй яамнаас урлагийн шагнал, цол хэргэм өгөхгүй байлгүй. Эсвэл өгдөг гэвэл, урлагийн ямар эрх мэдэлтэн, ямар мэдлэгтэн дураараа урлагт критик хийж байна вэ?

Ингээд л “Гэгээн муза”-гийн шүүлт, шагналууд маргаантай. Наадамд өрсөлдөж байгаа уран бүтээлч өөрөө шүүгч хийнэ. Нэг ёсондоо өөрөө өөрийгөө шүүнэ. Хэвлэлийн бага хурлын үеэр өгсөн тайлбар нь: “Наадамд шүүгч хийж байгаа уран бүтээлчид өөрийнхөө өрсөлдөөгүй төрөлд шүүгч хийсэн” гэх. Тэгвэл хажуу ширээнийхээ хамтран ажиллагчийг шүүнэ, бүүр үгүй гэвэл жүжгийн бэлтгэлийн үеэр “совет” өгсөн найзыгаа шүүнэ. Энэ жинхэнэ урлагийн критик мөн үү..? Мэдээж биш..!

Социологич, философич, хөгжмийн урлаг судлаач Теодор Адорно “Нийгмийн шүүмжийн онол” номондоо: “Хүмүүс хэт ашиг хөөж /үүнд зөвхөн матери бус, идей ч багтана / жинхэнэ хүн төрхөө алдсан. Тэдний хүсэл мөрөөдөл буруу, алдаатай. Тиймээс урлаг түүний эсрэг тэмцэнэ” гэжээ. “Тэмцэгч” урлаг Монголд үгүйрчээ.

Жинэхэнэ “критик” байхгүй, жинхэнэ “критикчид” байхгүй л юм болурлагийг бид шударгаар шүүж чадахгүй, Муза аль хэдий нь “үхчихэж”. Ницше “Бурхан үхчихэж” гэж хэлсэн тэр өдөр л “яваад өгчихөж”.Өнөөг хүртэл Музагийн дүрд хэн нэгнүүд л тоглож, өөрийн мэдрэмжийг бусдад тулгадаг байж. Одоо тэгвэл Муза-д таалагдахын тулд амьдрахгүй. Музагийн гоо сайхан Хегелийн эстетикийн зарчмаар дээдийн дээд байх ёстой, абсолют. Яагаад гэвэл Муза бол Гэгээн бурхан. Бурхан мөн л бол абсолют байх учиртай.

Театрт зөвхөн бурхад л цугладаг юм. В.Высоцкий

Бурхан чинь аль хэдий нь үхчихсэн шүү дээ. Ф.Ницще

“Өвгөн шувуу”-наас ургасан “Хөндлөнгийн хүн”-ий бодол

Үүл нь гараад бороо орохын цагт
Үүдэн гэмээ нь хоймор юуны ялгаа вэ?
Үйл байгаад үхэхийн цагт
Хөгшин гэмээ нь залуу юуны ялгаа вэ?

Догшин хутагт Данзанравжаа

Одохуй:  “Өвгөн шувуу”

 Их зохиолч С.Эрдэнийн “Өвгөн шувуу” өгүүллэгийг уншаагүй монгол хүн ховор бизээ. Адаглаад уран зохиолын хичээлээр хальт мульт ч болов гүйлгэж харцгаасан байдаг. Гэвч ул суурьтайхан уншсан нь, ухаарч санаж сэхээрсэн нь хэд бол?  Өнөө цагийн олон уншигчдад явах өдрөө хүлээж буй Жав өвгөн, хөдөөний хэдэн хөгшдийн хууч хөөрөө онцын сонин зүйл огтоосоо биш байх л даа. Уйтгартай ахуйн өгүүлэмж мэт санагдавч үйлийн үрийг угтан авах ууч тайвуу монгол хүний мөн чанарыг сануулах шиг...

Утга зохиол дахь үхлийн тухай философи гэж бий. Энэ нь газар бүрт, үндэстэн бүхний сэтгэл зүйд өөр өөрөөр дүрслэгдэнэ. Японы уран зохиол дахь үхлийн сэдэвт дүрслэл эрс шийдэмгий, зовлонг түргэсгэн эцэслэх цэгц шулуун байхад Монгол сэтгэлгээнд алс алгуураар учран золгох тэвдэнгүй бус тэвчээрлэг байх. 

...Жав гуай єнгєрсєн хаврын цагаан хагднаар хадан гэртээ харина гэж бодож байсан боловч бvтсэнгvй. «Би ер нь долоон голтой амьтан юмаа» гэж хvнд ярина. Yхэхийн тухай бодож яваагvй боловч vхэхээс нэг их айхгvй хvн байж. Yvнийгээ ойлгохдоо санаа амарсан бєгєєд элдэв зовлон гаслан болж гиншигнэлгvй зоригтой тайвнаар vхлээ хvлээж байна...

Нөгөөтэйгүүр Өвгөн шувуу дахь өгүүлэмж бууж мордохын энэхэн жамд өөрийгөө бус өөрөөлийг бодох, үдэлж мордохын цагтаа үлдэгсдээ шаналангийн балчигт унагахгүй өрөвч сэтгэлийг ч сануулах нь  «Одоо ингээд болоо юм биш vv дээ. Хичнээн болтол єєрийгєє ч хvнийг ч зовоох вэ!» гэх Жав өвгөний бодролоос тэмтрэгдэнэ.  “Намайг өөд болчихоор миний хэдэн хүүхдүүд яана даа, муу бага минь хар нялхаараа өнчрөх нь, хань минь яажшуухан эднийгээ авч явна даа” гэх үлдэгсэддээ хэлж буй цөхрөлийн үгсийг өчнөөн л сонсож байв. Харамсалтай нь энэ үгс үлдэгсдээ тайвшруулах  бус улам л шаналгах, дахиад ганц өдөр ч болов хамт байхсан, ямар ч аргаар хамаагүй авч үлдэхсэн, гэж чаргууцалдах үүнээсээ үүдэж элдэв аргыг зовсон биедээ хэрэглэх туршилтын туулай болдгийг өнөөгийн бидний амьдралын эргэн тойрны олон жишээ батална. Хуулиар олгогдсон амьд явах эрх, эмнэлгийн тусламж туслалцаа авах боломж мэдээжийн хэрэг хэн бүхэнд нээлттэй. Үр хүүхэд хань ижилтэйгээ урт удаан аз жаргалант амьдралаар аж төрөх хэн бүхний хүслэн. Хүний уугуул амьд явах, аз жаргалтай аж төрөх хүслийг үгүйсгэх гэсэнгүй ээ. Зовлонгүй үхээд өг, амьдралтай бүү чаргууцалд гэж ухуулахдаа “Өвгөн шувуу”-г хүчээр гөрдөж тайлах ч гэсэнгүй ээ. Гагцхүү үйл нь гүйцээд ирсэн жамтай учирваас урваж зугтахын учиргүйг л ухаж ойлгохыг эрмэлзсэн төдий.

Өгүүллэг дэх гээж орхиж боломгүй бас нэгэн санаа нь  <Заавал хєдєєлvvлж ирчихээд уй гашуу тайлж байна гэж уух алба уу? Ямар ч гэсэн ухаантай амьсгаатай байгаа дээр нь амьд Жавтайгаа урьдынх шигээ наргиж байна гэж бодоод ууцгаа! гэж шахаж байв> гэж Жав гуай нутгийн анд нөхөддөө хандан хэлж буй үг. Энэ мэтчилэн эртний сайн андтайгаа сүүлчийн удаа уулзах гэж ирсэн сэтгэл бачимдуу хэдэн нөхдөө тайтгаруулж урьд цагийн гэрэл гэгээт дурсамжыг нэхэн санаж хөөрөлдөж хөндүүр сэтгэлийг зөөллөх нь хагцлын гунигт зохиолыг уншиж буй уншигчид ч тайтгарал өгөх нь гайхмаар.  Жав өвгөн гэрээс гаралгүй  тэнгэрийг тооноор, газрыг үүдээр харан олон өдрийг барсны эцэст гэрийнхээ гадаа ширдэг дамжлуулан гараад үеэл Жамцынхаа адуу хураахыг харсны дараачаар

<Та нарыгаа, нутаг усаа, адуу малаа харж авлаа. Хичнээн сайхан салж болмооргvй ертєнц боловч Гэзэгтийн дуулдаг євгєн шувуу буцах цаг болжээ. Жаран хэдэн жил дэлхийн тоос хєдєлгєж их юм vзлээ. Гомдол алга. Сайн ханьтай, голомт залгах хvvтэй, сайхан нєхєдтэй жаргаж явлаа. Ийм тийм юм дутуу дунд байсан гэж гажрах юм алга.> хэмээгээд зорин ирсэн нөхдөө үддэг бөлгөө.

“Монгол хүн үхэж чадахаа байж” гэх халаглал улам л чих дэлсэх болж дээ.

Үдэхүй: “Хөндлөнгийн хүн”

Хэт хувийн чанартай зүйл бичих гэж буйдаа урьдаар хүлцэл өчье. Гэвч энэ сэдвийг өгүүлэхийн тулд өөрөөс өөр жишээг дурдахыг завдсангүй ээ. Ухаан орсон цагаас минь хойш түгших болсон айдас хагацал байв. Бага балчираас хойш эцэгтэйгээ хоёулахнаа шахуу амьдарч ирсэн миний хувьд хүнд өвчтэй аав минь намайг орхиод явчихвал яана даа гэх зовнил байлаа. Хэзээ нэгтээ хамгийн их түгшдэг айдастайгаа нүүр тулах нь цаг хугацааны л асуудал байсан төдий. Аавын маань өвчин хүндэрч эмнэлэгт сахихдаа Францын зохиолч, экзистенциалист философийн гол төлөөлөгчдийн нэг  А.Камюгийн “Хөндлөнгийн хүн” романыг уншсан билээ. “Хөндлөнгийн хүн” надад олон жилийн турш зүрхшээж ирсэн хагацалтайгаа нүүр тулах сэтгэл зүйн бэлтгэлийг базааж өгсөнд гүнээ талархдаг билээ.

Романы гол дүр Мерсогийн ээж /маман/ асрамжын газарт өөд болсон гунигт /огтын гунигтай бус/  мэдээг сонссоноор роман эхэлнэ. Олон хүний хувьд эцэг эх нь энэ хорвоод үгүй болсныг дуулах байж болох хамгийн муу мэдээ боловч Мерсогийн хүлээн авч буй байдлаас ажихад түүнд энэ тийм ч гунигтай мэдээ үгүй мэт анзаарагдана.  Алс бөглүү орших асрамжын газрыг зорих замын туршид  эхийгээ ямар байдалтай нүд аньснийг төсөөлж, маманыг харахыг яарч байсан хэрнээ асрамжын газрын даргатай уулзсаны дараагаар тэр зорилго нь дорхноо сарнидаг. Асрамжын газрын мужаан  авс урлаж дууссаны дараагаар ч тэр Маманыг харахаас татгалзан шарилтай авсыг тэр доор нь хадаж битүүлэхийг захьна. Маргааш өглөө болох салах ёслол хүртэл тэр огтхон ч гэмшдэггүй нь, гашууддагүй нь хачирхалтай гэмээр. Анх асрамжын газарт ирсэн цагаас салах ёслол дуусах хүртэл Мирсог цаанаа л нэг зэмлэнгүй харцгаах Маманы найзууд түүний гэмшил гашуудалгүй дүр төрх, хүйтэн хөндий гэмээр үйлдлүүдийг жигшэцгээнэ. Эндээс нэгэн асуулт урган гарна. Оршуулах ёслол дээр заавал гашуудах ёстой юу? Манай сэтгэхүйд нэг хачин ойлголт байдаг. Салах ёслол дээр хамгийн их уйлж гашуудаж буй нэгнийг бүрлээчид чухам их хайртай хүн байж дээ гэж халаглан, бусдаас илүү хүндэтгэлтэй хандан эмгэнэл илэрхийлэн тайшвруулна. Энэ үнэлэмжээр тайлбарлаваас эцэг, эхийгээ нутаглуулж буй хүү дусал ч нулимс унагахгүй бол хайргүй гэсэн үг үү? Гашуудахгүй бол  хахир хүйтэн сэтгэлтэй нэгэн гэж дүгнэгдэх хэрэг үү? Эндээс эргээд роман руугаа буцъя. Би л хувьдаа Мерсог мөс шиг хүйтэн сэтгэлтэн гэж огтоос боддоггүй.  Гашуудал гэдэг асгаруулсан нулимсны дуслаар, ухаан самууран шаналж буйгаар хэмжигдэх хэмжигдэхүүн биш шүү дээ. Романы төгсгөлд шүүх хурал /Мирсо хүн буудаж алсан/ дээрх түүний эсрэг гэрчүүдийн мэдүүлэг ч чухамдаа эхийнхээ оршуулга дээр гашуудаагүйг бай болгоно. Өөрөөр хэлбэл ийм л цэвдэг хүний амь бүрэлгэж чадна гэж гөрдөх. Гэвч энэ удаад Мерсо яагаад хүн буудсан тухайг бус яагаад гашуудаагүйг тусгалаа болгож буй тул үүнийг орхие. Мирсогийн хандлагаас уншигч бийвээр нэг л зүйлийг  “нэгэнт биднийг орхин бурханы зүг одсон бол энд мянга гашуудаад юуг өөрчилж чадах вэ?” гэх ухаарлыг авсан. Адаглаад бурханыг чиглэн зорьж буй амирласан сүнсний замыг будлиулалгүй, амар амгалангийн хаалганд хүргэхэд саадаа болохгүй байх.   

Уйлаад ч чиний нулимс далай болохгүй ...  

С.Эрдэнэ гуайн урласан гүдэс өвгөний дүр, А.Камюгийн гаргаж ирсэн хэнэггүйдүүхэн залуугийн дүрийг хүний оршихуй холбож буй юм. Өөрийн оршихуйдаа эзэн болсон хүний ухамсарт үйлдэл өр нинжин сэтгэлийн хязгаарыг гэтлэж буйг харуулж буй хэрэг. Энэ ертөнцөд нэгэн биеэр ирсэн, нэгэн биеэрээ буцна. Элдэвийн чимэг аяглалыг хасаад хүрвэл бидний өдөр тутмын амьдрал ч энгийн ухамсарт үйлдлүүдийн холбоо төдий л юм. О.Дашбалбарын “Өдөр бүр үхлийн тухай бодож бай, амьдрал чинь утга учиртай болно” гэх үгс амьдралаасаа мөнхийн учир шалтгааныг олж хараад, түүнийхээ төлөө амьдар гэсэн сургаал юм. Мөнх бусын талаар өгүүлэх мөнхүү хоёр зохиолоос би амьдралынхаа утга учрыг багахан ч болов ухаарсандаа үүнийг тэмдэглэсэн хэрэг юм.

МАНСУУРАЛ - УРАН БҮТЭЭЛИЙН ХОЛБОО

Би ямар ч мансууруулагч хэрэглэдэггүй.

Учир нь би өөрөө мансууруулагч.

Salvador Dalí

сюрреалист

Хийсвэрлэх урлагийг үүсгэгч

            1999 он. Мюнхен хот. Wohenende-ээр Чех яваад ирсэн найз Уве надад сюрприз барихаар шийдснээ дуулгаж бааранд дуудав. Очлоо. Надад зориулж шидэт умдаа чехээс авчирч гэнэ. Цэхэр, хөхөмдөг ногоон өнгөтэй өтгөн зунгаарсан ликёр хундагалав. Хундаган дээр ёроолдоо ромб хэлбэрийн нүхтэй, үзүүртээ дэгээ бүхий халбага тавиад ширхэг ёотон голлуулаа. Тэгээд өтгөн ликёроо аажуухан ёотон дээр асгаад шүдэнз зуран галдав. Хэсэг харж байснаа галыг унтрааж, намайг татчих гэж байна. Уулаа. Гоц гойд юм мэдрэгдсэнгүй. Уве харин яаж байна? гэж байн байн асууна. Би гайхана. Өөрийгөө чагнана. Зөөгч ирээд ахиж захих зүйл байгаа эсэхийг лавлах үед би гэнэт нэг өөрчлөлтийг олж харлаа. Түүний цамц, уруул гэрэлтэж байв. Люминесцент гэрлийн нөлөөгөөр цайвар зүйлс асч, гэрэлтдэгийг бүгд мэднэ. Гэхдээ энэ арай өөр байна. Эргэн тойронд буй улаан, шар, цэнхэр өнгөнүүд нүд гялбуулан асч, гэрэлтэнэ. Тээр хол суугаа хүмүүсийн шивнээ тодхон сонсогдоно. Уве-д гарч буй өөрчлөлтийг мэдээллээ. Мань эр инээд алдан -За, чи Henri Matisse үедээ сууж байгаа юм байна. Дахиад нэг татчихбал Marc Chagall болно гэж байна. Чехээс олж ирсэн умдааг нь absinthe гэх ажээ. Хэрвээ уншигч Матиссын "Бүжигчид", Шагалын хожуу үеийн зургуудийг санаж байгаа бол абсинтийн үйлчилгээг төсөөлөх байх гэж найдна.

            Абсинт нь ХХ зууны эхэн үед европт ихэд дэлгэрч, ялангуяа уран бүтээлч давхаргынхны шимтдэг умдаа болж байжээ. Абсинтээс болоод кубизм, абстракционизм, авангардизм, модернизм, сюрреализм гээд зүсэн зүйлийн урсгал сад тавин дэлгэрэхэд хүрсэн гэхэд огтхон ч дэгсдсэн болохгүй. Энэ төрлийн ликёр нь оюун санаанд хүчтэй нөлөөлж, хараа сонсголыг хурцлан, гаж өөрчлөлт үзүүлж, удаан хугацаагаар донтож хэрэглэвэл тархины эд эсийг гэмтээж, солиорол, хийрхэлд хүргэдэг нь нотлогдсон тул одоо Чех, Андорра хоёроос бусад Европын улсуудад хориглосон гэнэ. Анзаарвал Пикассогоос уруудаад бүгд л ууж, онгодоо хөглөн, абсинтаа магтан дуулж, зурж байжээ. Абсинттай бүсгүй, абсинттай натюрморт, абсинттай шүлэг, хөгжим ... дуусахгүй жагсаалт гарна. Надад үнэхээр сюрприз байлаа.

            Гол зүйлдээ оръё. Би тэгэхэд анх удаа модерн, авангард урлаг хоосон хэлбэрдэлт, чамирхлаас бус тэр цагийн зураачдын дотроос нь төрж байсныг ойлгосон юм. 80-аад оны сүүлч, ерөөд оны эхээр монголд авангард урлагийг мандуулна гэж найзуудын хамт хөөрцөглөж явсан би ичлээ. Бид хуурай агсам тавьж байсан юм байна. Дотроос нь оргилж хийсэн бүтээлийг нь бид гаднаас нь хараад дууриаж, сармагчилж байж. Урлаг хүний дотроос оргилж байж давтагдашгүй болдог гэж энэ юм уу.

            Намайг мансууруулах бодисыг магтан дуулсан хэргээр дуудах вий, ха ха ха. Би ерөөсөө ч магтахгүй. Яагаад гэдэгт л хариулт хайж байгаа юм. Яг үнэндээ бол архи тамхины төрлийн мансууруулагчид эрүүл мэндэд хортой болохоос бус оюун санааг тэлж, хүчтэй өдөөдөг нь маргашгүй зүйл юм. Агуу эрдэмтэд, уран бүтээлчид мансуурлын нөлөөн дор суут нээлт, домогт бүтээлүүдээ туурвисан байдаг. Гээд агуу болох гээд мансуурах хэрэггүй. Агуу хүмүүс агуугаараа л төрдөг. Зүгээр хаяадаа өөрсдийгөө хурцалж, өдөөдөг л байсан гэдгийг хатуу сануулаад мансуурал, бүтээлч сэтгэлгээ хоёрын холбооны талаар хийсэн нэгэн судлагааны дүнг сонирхуулъя.

Туршилт ба үр дүн

            Францын зураач эмэгтэй анх удаа ЛСД(Lysergic acid diethylamide) хэрэглэсэн үедээ өөрийн хөргийг 11 удаа зурж, цаг хугацаа, нөллөөллийн өөрчлөлтийг тэмдэглэсэн байна. Тодорхой хугацаа өнгөрөхөд түүний зургууд танихын аргагүй өөрчлөгдсөн ажээ.

           

15 минутын дараа (зүүн талд), 45 минутын дараа (баруун)

мэдрэмж: өнгөнүүд хурц болж ирлээ!


1 цаг 45 минут өнгөрөхөд (зүүн), 2 цаг 15 минут өнгөрөхөд(баруун)

мэдрэмж: Өнгийн харандаанууд худалдаж авсан минь зөв байжээ!

3 цаг 30 минут (зүүн), 4 цаг 45 минут (баруун)

мэдрэмж: Нүд зурмааргүй байна. Энэ зурагт нүд шаардлагагүй. Би нил ягаан.

6 цаг (зүүн), 6 цаг 45 минут (баруун)

мэдрэмж: би нүдээ хамгийн сүүлд зурахаар шийдлээ. Бусад хэсгийг зурж

дуустал тэр намайг ширтээд байхыг би хүсэхгүй. Ер нь зураг намайг харахыг би хүсэхгүй нь. Хар харандаа хааччихав даа, за за надад бусад өнгөнүүд нь байгаа юм чинь. Энэ зураг надад таалагдаж эхэллээ

8 цаг (зүүн), 8 цаг 45 минут (төвд), 9 цаг 30 минут (баруун)

мэдрэмж: Би 45 минутын турш харанхуйд сууж, Pink Floyd сонссон чинь ийм юм болчихож. Өмнөх бүх зургууддаа би толгойн дотор минь юу болж байгааг

зурах гэж хичээдэг байсан. Харин одоо би толгойноос минь гадуур болж

байгаа бүхнийг дүрслэхийг хүсч байна.

            Дээрх туршилтаас харахад мансуурах бодис хэрэглэснээс 6 цагийн дараа хийсвэрлэл, халилын дээд цэгтээ хүрч тэгээд хэвийн байдал руугаа аажим буужээ гэж ойлгогдохоор юм. 1950-иад оны сүүлчээр АНУ-ын Засгийн газрын сэтгэцэд нөлөөлдөг эмийн үйлчилгээг эмнэл зүйн зорилгоор судлах хөтөлбөрийн дагуу үүнтэй төстэй судлагаа хийсэн байдаг. Судлагаанд хамрагдахыг зөвшөөрсөн зураачид 50 мкг LSD-25 тарьж, хайрцаг нүүрсэн харандаа, үзэг цаас өгчээ. Ажиглалт, тэмдэглэлийг харин эмч хөтлөсөн байна. Олон зураг зурснаас товчлоод гол гол цэгүүд дээр зурсныг харуулъя

20 минут                                                                      2 цаг 30 минут

4 цаг 25 минут                                                                                     8 цаг

            Туршилтын эхлэл болон төгсгөлд зурсан зургаа зураач голж, уйтгартай хэнд ч хэрэггүй хог гэж байжээ. Харин мансууруулах эмийн үйлчлэлийн оргил үед тэр хэдий зарим үед цаасаа олж хүрч чадахгүй, хөдөлгөөнөө удирдаж хүчрэхгүй байсан ч бий болсон бүтээлийг хамгийн ихээр таашааж, сайн зураг боллоо гэж байсан гэнэ. Тийм үедээ зураач амандаа "би мэдэж байна" хэмээн үглэж, тасалгаан дотуур эрчимтэй холхих, орон дээр дээш харж хэвтэн, гараараа агаарт ямар нэг зүйл дүрслэх мэтээр хачин авир гаргаж байсан гэж эмч тэмдэглэжээ.

            Уншсан, бичсэн та бид хамтдаа эрүүгийн цагдаагийн зохион байгуулалттай тэмцэх хэлтэст дуудагдахгүйн тулд одоо мансууралах бодисын хор хөнөөлийг дурсцгаая. Өгүүллийн эхэнд дурдсан абсинт бол тархийг гэмтээдэг гээд хориглогдсон, орчин үеийн хувилбарууд нь хоруу чанар багатай гэгдэж байгаа ч хэрэглээд дэмий. Химийн нийлэгжүүлэх аргаар гаргаж авдаг LSD, ecstasy, ice зэрэг бол үхэлд ч хүргэж мэдэх хөнөөлтэй эд бөгөөд эдгээрийг хадгалсан, хэрэглэсэн нөхцөлд эрүүгийн хариуцлагад татагддаг хуультай орон, монгол!

            Төгсгөлд нь хэлэхэд Д.Нацагдорж, Б.Явуухулан, Р.Чойном гээд манай уран бүтээлчид энгийн мансууруулагч - водка, шимийн архи зэргийг хэрэглэчихдэг байжээ. Нацгаа ах бол бүр addicted болоод согтуу үедээ айлын хашаа налаад зогсоогоороо өнгөрчихсөн байсан гэдгийг үеийнхэн нь дурссан нь буй. Аагтай, сүүтэй цай уугаад хөлс нь асгарч тавирч, "мансуурдаг" ардын зураач, урлагийн гавъяат зүтгэлтэн Б.Чогсом багшийн туршлага илүү дээр гэж уриалаад "bye" гэх шив.

Р.Батсайхан

"Цоожтой гүүр"

   Би нэг өдөр өнжөөд дараа өдрийнх арван гурван цагаас үүрийн дөрвөн цаг хүртэл гүүрэн дээр зогсдог ээлжийн ажилтай болсноор одоо танд хуучлах ээдрээт түүхтэй холбогдсон билээ. Ээлжгүй  өдрөө би өдөржин унтаж, маргаашийн ажлын нойрыг авдаг байв. Харин ажлын цагаараа гүүрээр ганц нэгээрээ явж өнгөрөх хүн иртэл машин дотор хөгжим сонсоод л сууж байдаг юм. Гүүрээр ганцаараа гиеүрсэн хүн явж л харагдвал, шууд л тэр хүн дээр явж очин яриа өдөж танилцаад, тэр хүний амьдралын тухай ярилцаж эхэлдэг билээ. Ер нь бол би хэр сайн ярилцаж чадна, тэр хэрээр миний ажлын амжилт үнэлэгддэг гэсэн үг. Гэхдээ танихгүй хүнтэй яриа үүсгэнэ гэдэг тийм ч амар ажил биш болохыг та гадарлаж л байгаа байлгүй. Гүүрээр өнгөрөх хүн бүхэнтэй ярилцсанаар ажлын бүтээмж үнэлэгддэг гэнгүүт миний  ажлыг сүлжээний бизнест татан оруулдаг ухуулагч, Христийн шашны сайн мэдээ тараагчидтай хольж хутгахгүй байхыг хүсье. Энэ ажил маань сэтгэл зүйчийн ажил юм аа. Гүүрнээс үсэрч амиа хорлохоор завдаж буй хүмүүст сэтгэл санааны дэм өгөх, амьдралын итгэл найдвар, баяр хөөрийн талаар ухуулж,  хийхээр шийдсэн алхмаас нь болиулах үүрэгтэй ажил билээ. Энэ ажлыг би анхандаа сэтгэл зүйчийн мэргэжлийн  дадлага ажил болгон сайн дураар хийж эхэлсэн ч, үр дүн нь урьдах жилүүдэд амиа хорлож байсан статистик судалгаанаас мэдэгдэхүйц эерэг гарч эхэлсэнд Нийслэлийн Онцгой Байдлын Албанаас орон тооны ажил болгон цалинжуулж өөр ээлжийн сэтгэл зүйчийг ч томилж өгсөн юм. Нэгэнт тоон баримт дурдсаных, нэгэн зүйлийг сонирхуулахад нийслэлийн хэмжээнд сүүлийн гурван жилийн хугацаанд гарсан амиа егүүтгэх хэргүүдийн 42 хувь нь зөвхөн энэ гүүрнээс үсэрч үхсэн тохиолдолдлууд гэвэл та итгэх үү? Чухам юуны учир эл гүүр хорвоогоос сайн дураар буцагчдын нөгөө ертөнцөд зорчих буудал болов гэдэг нь нэгэн залуугаас шууд эхтэй юм билээ.  Бүх зүйл анх ингэж эхэлжээ:

   - Хайр дурлалынхаа ид халуунд мансуурч, бие биенээсээ хором ч хөндийрч чадахаа больсон залуу хос  гал халуун, чин үнэнч хайр сэтгэлээ мөнхрүүлэхийг хүсэж л дээ. Тэгээд хотын төвөөс холгүйхэн орших нэрт удирдагчаар нэрлэгдсэн  гүүрний хашлагын сараалжин төмрөөс үүрд хамт байхын бэлгэдэл болгон өвөр талд нь өөрсдийн нэрс, ар талд нь дурлалын суманд оногдсон зүрх сийлсэн төмөр цоожийг түгжин дүүжлээд, түлхүүрийг нь үүрд хамт байх хүслээ шившин голын ус руу чулууджээ. Тэдний хайр сэтгэлээ мөнхлөн цоожилсон энэхүү шинэлэг үйлдлийг олон залуус дагалдан мөнөөх гүүрийн хашлага төмөр, бариул гээд цоож зүүж болох бүхий л хэсэгт хайр сэтгэлийн тангараг, хосуудын нэрний үсгүүд бүхий цоожоор бүрхэнджээ. Сүүлдээ гүүрийн албан ёсны нэрийг бүгд мартан “Хайрын гүүр” гэж нэрлэх болжээ. Гэгээн хайрын гэрч болсон өнөөх гүүр удалгүй хараал шингэсэн гүүр болон хувирах нь тэр. Бүтэлгүй хайр дурлалтай учирсан залуу гүүрнээс үсэрч үхжээ. Голын усанд үйж үхсэн талийгаач анхлан энэ гүүрэнд хайр сэтгэлээ цоожилж үүрдийн бэлгэдэл үлдээсэн хосын нэг байв.  Бүсгүй нь өөр эрийг даган далайн чинадыг зорьсноос ийм явдал болсон гэлцдэг байлаа. Тэр эмгэнэлт явдлаас хойшид бүтэлгүй хайр сэтгэлээсээ болж гүүрнээс дүүжилж үхэгсэд, чөлөөт уналт хийгчид тасрахаа байв. Гэнэтхэн л амьдралаас уйдагчид их болсныг мухар сүсэг, далд ертөнцөд итгэгчид  “анхдагч залуу”-ийн халааснаас олдсон бүтэлгүй хайрын шүлэг, мөнөөх хайрын гүүрийг жигшин зэвүүцсэн үгсээр дүүрсэн зурвас бүхий цаас хараал болон биелсэн гэдэгт итгэн холбон тайлбарладаг байв.

       Би энд ажиллах болсоор жил, зургаан сарыг үджээ. Ажлын ачааллын хувьд зундаа хэвийн, хавар намартаа сунаж унамаар, өвөлдөө бол амралтын байдалтай байдаг билээ. Энэ хугацаанд зуу зуун бүтэлгүй хайрын түүхүүд сонсож, элдэв янзын хүмүүстэй ярилцаж үзсэн минь нүсэр зузаан хайрын роман, докторын ажил хийхэд хангалттай хүрэлцэх мэдлэгийг хуримтлуулж дөнгөсөндөө. Би шаггүй ухуулагч бөгөөд ихэнхидээ ятган сэнхрүүлж дөнгөх агаад зарим үед ноцолдож зууралдаж, ихээхэн хүч гарган байж олон зуун хүний амийг аварч байв. Харин хоёр удаа яаж хичээгээд аварч чадаагүй юм. Харин намайг эзгүйчилж үсэрч үхсэн тохиолдол долоо удаа болсон. Насан туршдаа амьдралаас уйдсан хүмүүстэй зууралдахыг хүсэхгүй хэрнээ л хаяад явчихаж зүрхлэхгүй явсаар амьдралыг минь өөрчилсөн хаврын нэгэн өдөртэй золголоо. Гүүр амгалан тайван,  машиндаа тамхи баагиулан сууж байтал хөлсний унаанаас нэг дэгжин бүсгүй буун шийдэмгий гэгч нь гүүрний хашлага зүглэн алхлав. Би ч ум хумгүй гүйсээр бүсгүйгээс тав зургаан алхмын зайд дөхөн иртэл бүсгүй миний хардснаас тэс өөр үйлдэл гаргаж эхлэх нь тэр! Бүсгүй цүнхнээсээ алх гарган ирж хашлагын голд байх хуучирсан том цагаан цоожийг цохиж эхэллээ. Тэр цоожийг л цохиж эхлэхэд би хэн болохыг нь таньсан юм. Нөгөө далайн чинадыг зорьсон охин!  Жижиг алх нь цоожны ирмэг хэсгүүдийг эмтлэхээс бус эвдэж онгойлгож дөнгөхгүй байлаа.

-       “Тийм жижиг мөлгөр алх, энэ турьхан гар хоёр яаж бороо шороонд он удсан хамгийн хуучин цоожыг эвдэж чадах билээ дээ? “

Би эргэлзэж төвдөлгүйгээр бүсгүйд туслахаар очоод, юу ч дуугаралгүй алхыг нь шүүрэн авч цохиж эхэллээ. Хажууд нь хүн байгааг  анзаарах сөхөөгүй байсан бүсгүй алхыг гараас нь авахад л нэг цочин сандрах шиг болов. Намайг цоож руу далайж байгаад хэд хэд цохисны дараа бүсгүй шивнэх шахуу зөөлнөөр:

-        Би өөрөө, би эвдэх ёстой гэж хэлэхэд нь

-         Энэ алх чинь жижигдээд байнаа, миний машинд царил байгаа тэрүүгээр мулт татчихад болно гээд машин руугаа явж өнөөх царилаа авч ирэн бүсгүйд сарвайлаа.

 Голын урсгал руу уйтгарт нүдээр ширтэн байсан бүсгүй намайг царил аван ирэхэд   уйтгарт нүд нь шийдэмгий төрхөөр солигдон байдаг бүх л хүчээ гарган өнөөх цоожийг мулт татаж дөнгөв. Дараа нь мулт үсэрсэн цоожийг гогцоотой нь нийлүүлэн алгандаа барьж байгаад голын ус руу шидэж орхилоо. Цоожийг шидэхдээ бүсгүй  хүнд сонсогдтол чангаар бодох мэт маш намуухнаар:

-       Уучлаарай гэж хэлээд, надруу нүдээрээ баярлалаа гэж хэлэх мэт хараад тайван гэгч нь алхаж одсон юм.

Би ахиж тэр бүсгүйтэй таараагүй ээ, тэр өдрөөс хойш дахин гүүр рүү ч очоогүй. Энэ явдлаас хойш ахиж хэн ч үсэрч үхэхгүй мэт санагдсан учраас л би тэр ажлаа орхихоор шийдсэн юм. Учир нь би хараал байдаг гэдэгт итгэдэг , хараалыг хариулж болдог гэдэгт итгэдэг хүмүүсийн нэг билээ. 

Terrorist win!

Тэр даваа гаригийн өдрийн арван дөрвөн цагийн үед, өөрөөр хэлбэл хичээлээ тарсныхаа дараа  шууд л РС тоглоомын  газар руу тоглохоор ороод өнөө өглөө буюу лхагва гаригийн өглөөний долоон цаг арван таван минутын үед тэндээс гарч ирлээ. Бүтэн хоёр өдрийн туршид нүдний хор гаргахаар нэгхэн цаг л унтсныг эс тооцвол огтоос унтаж амраагүй бөгөөд байрны доод хонгилд байх цонхгүй тоглоомын газраас хамраа ч цухуйлгаагүй билээ. Гэнэт агаар салхинд гарч ирсэнд нүүр нүдгүй өвлийн жавартай агаар сэрүү татуулан бүрхээд,  түүнд өмнө хөл тавьж үзээгүй шинэ орчинд ороод ирэх шиг хачин мэдрэмжийг төрүүлж орхилоо. Уг нь өдийд сургууль руугаа явж хичээлдээ суух ёстой ч өнөөдөр орох хичээлийн дэвтэр, ном ч,  хичээлд суух хүсэл ч түүнд байсангүйд шууд л харьж унтахаар гэрээдээ зүглэлээ. РС тоглоомын газраас гарч ирснээс хойш түүнд өөр нэг хачирхалтай мэдрэмж төрж эхэлсэн нь компютерийн тоглоом доторх хийсвэр ертөнц, тоглоомны ширээнээс өндийн гарч ирээд эргэн хөл тавьсан бодит ертөнц хоёр нэг цул болон уусаж нэгдсэн юм шиг санагдах болжээ. Магадгүй түүний нээсэн энэ нэгдмэл ертөнц нь бүтэн хоёр өдрийн турш тасралтгүй тоглосон тоглоом, нөгөө  талдаа нойр дутагдлаас үүссэн багахан дэмийрэл ч байж болох л доо. Харин түүний хувьд  одоо алхаж, амьсгалж буй энэ орон зай нь чухамдаа бодит амьдрал уу? Эсхүл цахим ертөнц доторхи гурав хэмжээст ертөнц үү? гэдгийг ялгаж, таньж мэдэх хүсэл байсангүй. Харин ч энэ хоёр орон зай нэг ертөнц болж нэгдэж хувирсанд бүр таатай байв. Цахим ертөнцийн тоглоом доторхи баатрууд бодит ертөнцөд түүнтэй нүүр тулж, амьдрал гэдэг олон шат үе бүхий даалгавар биелүүлдэг тоглоом гэж төсөөлөх харин ч сонирхлыг нь татаж эхэлжээ. Түүний сонирхлыг юу юунаас илүү алан хядлага, дайн байлдаан бүхий “action” төрлийн тоглоомууд илүү ихээр татдаг билээ. Тиймдээ ч тэр гэрийнхээ хаалгаар орон ортлоо хэд хэдэн удаа гал нээж, арваад хүний амийг хөнөөгөөд амжлаа. Эхлээд түүнтэй нэгэн алан хядагч нүүр тулжээ. Түүний гарч ирсэн РС тоглоомтой байрны буланд нэг террорист түүнийг алахаар отож буй мэт санагдсанд гар бөмбөг шидэж алсан бол дараа нь явган хүний замаар дэндүү олон хүн явж, хурдан харихад нь энэ их хөл хөдөлгөөн тээг болоод буй мэт санагдсанд хоёр зуун сумтай Машинго буюу FN M249  нэрт автомат буугаар бүгдийг нь хэнийг ч босож ирэхгүй болтол шүршиж орхисон билээ. Хамгийн сүүлд түүнтэй буудалцсан этгээдүүд гэрийнх нь орцонд халз тулжээ. Орцонд нь тэсрэх бөмбөг тавихаар завдаж асан хоёр алан хядагчийг тэр дуу намсгагчтай М16 автомат буугаар тархин тус газар нь буудан хороон, тэсрэх бөмбөгийг аюулгүй болгоод гэртээ орлоо. Гэртээ оронгуутаа л тэр орныхоо гадуурхи бүтээлгийг хайш яйш ярж дэлгэн хөнжлөө сөхөөд шууд л гадуур хувцастайгаа хэвтээд өгөв. Хувцсаа тайлж унтвал илүү амарсан болдог гэж үргэлж үглэдэг байсан талийгаач өвөөгийнхөө үгийг санаж гадуур өмдөө дотуур өмдтөйгөө цуг шувтлан тайлж, газар шидээд, дараа нь цамц футболкоо тайлан толгойныхоо дээхнэ чулуудаад унтахаар тухаллаа. Унтаа сэрүүний завсарт зүүрмэглэхдээ:

Нэгэнт л амьдрал тэр чигтээ кибер тоглоомын ертөнц, Кибер тоглоом өөрөө бодит амьдрал болон уусчихаад  байхад гэррүү ирэхийн оронд дулаан гаражнаас аавын орхиод явсан машиныг нь хулгайлж унаад, хотын төвийн зам дээр “Need for speed” тоглоомыг үнэн утгаар нь тоглохгүй юу? Эсвэл 200 сумтай Машинго FN M249  буугаа цэнэглээд шууд л сургууль орох байсан юм. Эхлээд хоёр давхарт гарч 203 тоотод эхний цаг дээр хичээл орох  зэвүү хүргэсэн химийн багшийг ангийнхаа үргэлж тэвчээр бардаг хэдэн тэнэгүүдтэй нийлүүлж, хутгаар нэг бүрчлэн сийчиж хаячихаад, огтхон ч таалагддаггүй ангийн багштайгаа хэрэв сургуулийн хонгилд таарвал тэнд завсарлаад гарч ирсэн бүх сурагчидтай цугт нь  хэнийг ч үлдээхгүй шүршиж алчихаад, дараа нь захирлыг, тэгээд жижүүрийг... эцэст нь сургууль дотор тэсрэх бөмбөг тавиад тэндээс гүйж гарах байсан юм гэж харамсан бодлоо.

Ингэж харамсан бодож байтал хувцасны шүүгээн дотор чимээ гарах шиг боллоо. Алагдаагүй үлдсэн нэг террорист энд нуугдаж байж гэж бодоод  дуу намсгагчтай гар бууныхаа бүх сумыг нь дуустал шүүгээрүүгээ галлачихаад сая л нэг түгших айдасгүй болж, сэтгэл нь амарч эргэн унтахаар хэвтлээ.

Тэр гэнэт л зүүдэндээ босон алхаж, өрөөнийхөө цонхны тавцан дээр гарч зогсон цонхоо нээгээд, гараа хий савчин ямар нэг зүйл, магадгүй цайруулагч бодис шидэх шиг болоод “Цав цагаан” гэж чанга орилон хэлээд цонхоороо үсэрчихлээ.

***

Цонхоор үсрэгч хөвгүүн энэ хавар наймдугаар ангиа төгсөх байсан юм. Зожиг, дэндүү дотогшоо зантай, үг дуу цөөтэй, юунд ч сонирхолгүй, компютерийн тоглоомноос өөр ямар ч хоббигүй. Эцэг эх нь сагсан бөмбөг тэргүүтэй элдэв төрлийн спортоор хичээллүүлэх гэж яддаг байж. Харин түүнд хөлсөө дуслуулан, гүйж бахардаж бодитоор сагсан бөмбөг тоглохоос илүүтэй кибер ертөнцөд хэн нэг нэртэй сагсчин болон тоглох нь хамаагүй сонирхолтой санагддаг байж. Тэр гэртээ өөрийн гэсэн вакуум орчинг бүрдүүлээд удсан байжээ. Баяр ёслолын, энгийн бүхий л өдрүүдэд гэр оронд  юу ч болж байсан үл тоон чихэвчээ зүүн дэлгэцрүүгээ ширтээд л бүхнээс ангижирдаг байсан гэнэ. Эцэг эх нь хоёр хоногийн хугацаатай гадагшаа явж хүрч ирээд тоглоомонд донтсон хүүдээ эмчилгээ хийлгэхээр Сэтгэцийн эмнэлэгт ор гарахыг хүлээж байсан ажээ. Хөвгүүн цонхоороо үсэрч үхээгүйсэн бол ядаргааны тасагт Flippy bird тоглоомны үеүдийг давж чадахгүй байгаагаас болж сэтгэцийн хямралд орсон нэг эмэгтэй, Дота тоглоомын донтон өөрийгөө Тролл гэж үнэмшсэн оюутан залуу хоёртой нэг өрөөнд хэвтэх байв.

Жаргалтай өвдөлтүүд

“Жаргалтай өвдөлтүүд”

Өврийн дэвтрээ би нэг удаа

Өршөөлгүй харгислалаар өвтгөж билээ

Шивэгч зүү, сийчигч мэс мэт

Сэтгэл, үзэг хоёр минь тийм хорсолтой авирлаж билээ

Хоосон цулгуй хуудас бүтээгүй хайрын мөртүүдээр дүүрэхэд

Хөндүүр зүрх минь тэгэхэд л нэг тайтгарч билээ.

Ингэж бачимдсан мунхаглал минь төгсгөл болоход

Амандаа “жаргалтай өвдөлт” гэж бувтнаж билээ.

Дал мөрийг чинь хэзээнээс ч юм чимэх болсон

Даль жигүүрийг сэвгүй арьснаа шивүүлэхдээ чи

Өвдөж байсан ч шүд зуун тэвчиж чадаад

Өөгүй торгомсог нуруунд чинь

Сахиусан тэнгэрийнх гэмээр хос далавч  ургасныг

Шидэт тольны өмнө бишрэн харахдаа чи яг над шиг

“Аз жаргалтай өвдөлт” гэж амандаа шивнэснүү?

Даль жигүүр урлалаа гээд жигүүртэн болохгүйгээ хамгаас сайн мэдэх ч

Дал мөрөндөө далавчтай байх цаанаа л нэг сэтгэлд өег шиг

Өр зүрхийг чинь эзэмдэж дийлээгүй бүтэлгүй дурлалаа

Өврийн дэвтэртээ харин мөнхөлж үлдээсэн.

Өөрөө тэмүүлж өвдсөн тийм хүчтэй

Гэхдээ аз жаргалтай өвдөлтийг

Өөгүй торгомсог арьс чинь,

өврийн дэвтэр минь аль аль нь ижилхэн амссан.